Hartlap’ın Kısa Tarihi

Yeri gelmişken köyümüzün tarihi hakkında kısa bir bilgi verelim. Osmanlı İmparatorluğu zamanında 1866 yılında ve Sultan Abdülaziz döneminde idari teşkilat yeni bir statüye kavuştu. Buna göre Zülkadiriye Eyaleti kaldırılarak, Maraş ikinici sınıf bir sancak haline getirilip Halep Vilayetine bağlanmıştır. Bu dönemde Maraş'ta büyük bir idari ıslahat yapılmıştır. Maraş civarında bulunan yörük aşiretleri, kasaba ve köylerde iskân edilmişlerdir. Maraş Sancağı (liva) mutasarrıf tarafından idare edilmekteydi. Livaya bağlı kaza (ilçe), nahiye ve köyler bulunmaktaydı.

Maraş idari taksimatı şöyledir: 1. Merkez İlçe 2. Bertiz Nahiyesi 3. Camustıl Nahiyesi 4. Nedirli Nahiyesi 5. Şekeroba Nahiyesi 6. Yenicekale Nahiyesi.

 Camustıl nahiyesine bağlı köyler: Araplar, Arabanlı Bucağı, Delihacılı, Fatmalı, Hartlap (Elmalı), Hartlap Kalacık Mezrası, Karçoban Orçan, Önsen Höyüğü, Örşlü ve Yeşildere'dir.

Hicri 1288 yılında (Miladi 1868) Halep Vilayeti Salnamesinde (il yıllığı) Camustil Nahiyesine bağlı (Hartlap Karyesi) olarak geçer.  Hicri 1310 yılında (Miladi 1890) Halep Vilayeti Salnamesinde, 16 köyün bağlı bulunduğu nahiye, Hicri 1320 tarihli (Miladi 1900) 13 köyün bağlı bulunduğu bir nahiye (Sır köyü ile beraber) merkezi olarak “Hartlap” ismi kullanılmaktadır. 1563'te Maraş Tahrir Defterinde Hartlap Elmacık Mezrası olarak geçmektedir. 233 nolu Şer’iye sicil defterlerinin 68 ve 359 karar numaralı bölümlerinde “Hartlap” ismi geçmektedir. Ayrıca 233 nolu Şer'iyye sicillerine göre (1292-1295/1876-1878) o zamanki Maraş'ın sosyo-ekonomik ve kültürel yapısını inceleyen, Fırat Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Öğretim Üyesi dostumuz Yrd. Doç. Dr. Ramazan Hurç Bey, çalışmalarında 34-35-36-191-298-467 ve 468 numaralı sayfasında “Hartlap” ismi geçmekte ve Hartlap'la ilgili bilgiler bulunmaktadır. Yine Prof. Dr. Refet Yınanç ve Yrd. Doç. Dr. Mesut Elibüyük'ün hazırlakları Maraş Tahrir Defteri (1563)\'nin 833. ve 823. sayfalarında Hartlap'tan bahsetmektedirler. 1928 yılı ilk Teşkilatı Mülkiyede “Köylerin İsimleri” adlı kitapta Hartlap adı geçmektedir.

Hartlap köyünün, tarihi geçmişi hakkında, nesilden nesile aktarılan ve günümüzde köyün güngörmüş yaşlı şahsiyetlerinden alınan bilgiler doğrultusunda aşağıdaki hususları belirtmekte fayda görülmektedir. Hartlap köyünün tarihi geçmişi ve kuruluşu, 1750 yıllarına dayanmaktadır.  Köyün şimdiki bulunduğu yerler Kesme, Hartlap ve Ardıç ağacıyla sıkı sıkıya kaplıdır.  Şu andaki yerleşim yerinin doğusunda bulunan ve “Örenara” denilen Hasan Dere ile Hartlap Dere arasındaki çok güzel bir araziye ilk defa 5 hane ev olarak kurulmuştur. Bu 5 hane muhtelif yerlerden ara ara gelmişlerdir. Köye ilk gelen Yanıkoğulları, ikinci gelen ise Emiroğulları'dır. Bunların nereden geldikleri şimdilik bilinmemektedir. Köye üçüncü olarak gelen Reyhanlıoğulları, Hatay ilinin Reyhanlı ilçesinden geldikleri bilinmektedir. Dördüncü gelenler ise Öşşekli (Yırtıcı hayvan avcısı) Oğulları Adana ili Kadirli ilçesinin bir dağ köyündendir. Son olarak gelen Eminoğullarının ise, Hartlap'ın 60 km batısında bulunan Çağırgandere'den geldikleri bilinmektedir.

Zamanında Çapanoğlu ismindeki bir kişi çetesi ile birlikte Örenara'da bulunan köye baskın yapıp, evleri yağma edip yakmasından dolayı, köylüler korunmak amacıyla bir karar alarak, o zamanlar çok sık Hartlap ağaçları ile kaplı olan şimdiki köyün bulunduğu yere yerleşirler. Burada Hartlap Ağacının çok olması nedeniyle de köyün Hartlap ismini aldığı bilinmektedir.

Köy kuruluşundan itibaren 1960 yılına kadar “Hartlap” olarak anılmıştır. 1960 yılında emperyalist ABD ve onun silahlı gücü sayılan NATO’nun emriyle millete darbe yapan askeri cunta, cahilce bir karar alarak, “Hartlap” kelimesini, Türkçe olmadığı gerekçesi ile “Elmacık” olarak değiştirmiştir. Bu ad yöre halkı tarafından tıpkı darbe gibi benimsenmemiş ve resmiyette Elmacık olmasına rağmen halk arasında Hartlap olarak kullanılmaya devam etmiştir.

Çevre köy ve kasabalarında Hartlap ismiyle meşhur olması, Hartlap bıçağının Maraş merkez ve ilçeler ile çevre illerde isim yapması ve ismin yörede yetişen Hartlap ağacından geldiği ve tarihi kayıtlarda da yer aldığı gerekçeleriyle 1996 yılında köy harekete geçmiştir.  Rahmetli babam Özdemir Efendi resmi evraklarını tanzim etmiş, köy muhtarı Mehmet Alagöz de resmen müracaat etmiştir. O sırada köyün yetiştirdiği ilk okuyan evlatlarında  Ali Doğan bey milletvekilidir. Bakanlık düzeyindeki işler de onun yardımıyla halledilmiştir. Sonuçta 11.09.1996 tarih ve 668 sayılı İl İdare Kurulu, 10.12.1996 tarih ve 18 sayılı İl Genel Meclisi, 21.01.1997 tarih ve 202 sayılı kararla Valilik'in “Olumlu Görüş” belirtmesi ile İçişleri Bakanlığı 30.05.1997 tarih ve B.050.060002-501/3984 sayılı onayı ile köyün ismi tekrar -Hartlap Köyü- olarak değiştirilmiştir.[1]

Yaklaşık kırk elli yıldır anarşi ve terörle mücadele ederiz. Son otuz yılda ise “Kürt Sorunu” ülkenin neredeyse birinci sorunu olmuştur. Bu konuyu biz bir kitabımızda enine boyuna inceledik.[2] Orada sorunlardan birisinin de bazı Kürt bölgesindeki şehir ve kasabaların isimlerinin değiştirilmesi meselesiydi bu sorunun çözümü konusunda şunları yazmıştık:

[1] http://www.kanal46.com/haber/hartlap-kaplica-turizmi-icin-gelecek-vaat-ediyor-/16368

[2] Bkz. “İslam'a Göre Ierkçılık Ve PKK Ekseninde Kürt Sorunu”, Ark y. İst.